wyszukiwanie zaawansowane
Strona główna1 » Ćmielów rys historyczny
01
0

Ćmielów rys historyczny

Początki osadnictwa na terenie dzisiejszego Ćmielowa datuje się na okres późnego neolitu. Sprzyjały temu urodzajne ziemie lessowe prawobrzeżnej wyżyny i bezpośrednie sąsiedztwo lasów usytuowanych na lewym brzegu rzeki. Według przeprowadzonych badań archeologicznych wynika, iż na Gawrońcu (lokalna nazwa wzgórz położonych na krawędzi doliny rzeki Kamiennej) mieszkali ludzie, którzy zajmowali się między innymi wyrobem narzędzi kamiennych z krzemienia pasiastego wydobywanego w pobliskich Krzemionkach, gdzie znajdowała się duża kopalnia tego surowca. Narzędzia z krzemienia pasiastego wytwarzane na Gawrońcu, eksportowane były na tereny ówczesnej Europy.

 

 W pierwszych wiekach naszej ery wzdłuż rzeki Kamiennej przebiegał rzymski szlak handlowy, który prowadził do świętokrzyskich dymarek, gdzie przetapiano rudy żelaza. Z powodu małej ilości źródeł historycznych i archeologicznych, trudno jest dzisiaj zrekonstruować najdawniejsze dzieje Ćmielowa i jego najbliższej okolicy, ale bezspornym faktem jest to, że dogodne warunki przyrodnicze skłaniały ludzi do osiedlania się w dolinie rzeki Kamiennej. Obok rolnictwa i wyrobu narzędzi krzemiennych, od najdawniejszych lat zajmowano się tu garncarstwem, a to dzięki pokładom gliny oraz lessu nadających się do wykonywania tego rzemiosła.

Pierwsze historyczne wzmianki o Ćmielowie pochodzą z XIV wieku. W 1388 bracia Marcin i Mikołaj z Baruchowa, herbu Doliwa, sprzedali zamek i wieś Gniewoszowi z Dalewic a ten przekazał całe dobra ćmielowskie swojemu synowi, który tak jak ojciec nosił imię Gniewosz. W 1425 roku Ćmielów zakupił Jan z Podlodowa, herbu Janina. Wartym wspomnienia jest, że w tym czasie obok położonej pod zamkiem wsi Ćmielów, istniała również wieś Szydłów, znajdująca się na miejscu obecnego kościoła parafialnego.

Koniec XV wieku to początek świetności wsi a następnie miasta Ćmielów, które stało się własnością rodu Szydłowieckich. Córka Stanisława Szydłowieckiego, Katarzyna poprzez małżeństwo ze Stanisławem z Grocholic herbu Syrokomla w 1473 roku zwróciła uwagę swojej rodziny na włości położone w dolinie rzeki Kamiennej. Na początku XVI wieku podskarbi wielki koronny Jakub Szydłowiecki, brat Katarzyny rozpoczął akcję wykupu dóbr leżących nad Kamienną nabywając także włości ćmielowskie. Kolejnym krokiem Szydłowieckiego była rozbudowa istniejącego tam zamku oraz założenie na gruntach wsi Ćmielów i Szydłów miasta. Prawa miejskie nadane zostały Ćmielowowi na mocy przywileju lokacyjnego z 19 maja 1505 roku, wydanego w Radomiu przez króla Aleksandra Jagiellończyka.

Po śmieci Jakuba Szydłowieckiego w 1509 roku, Ćmielów przeszedł chwilowo w ręce przyrodniego brata Jakuba - Mikołaja a następnie Krzysztofa Szydłowieckiego, kanclerza wielkiego koronnego właściciela pobliskiego Opatowa. To właśnie za rządów tego człowieka Ćmielów stał się prężnym miastem ze piękną rezydencją magnacką na europejskim poziomie powstałą z rozbudowania miejscowego zamku w latach 1519-1531. Po śmierci kanclerza, która nastąpiła w 1532 roku, dobra ćmielowskie odziedziczyła jego żona, Zofia z Targowiska, a po niej jej wnukowie. W wyniku podziałów majątkowych, spory rodzinne o miasto, zamek i inne włości między Tarnowskimi, Radziwiłłami a później Zborowskimi trwały kilkadziesiąt lat i dziś trudno precyzyjnie ustalić jak przebiegało dziedziczenie. Sytuacja własnościowa ustabilizowała się dopiero w 1606 roku, kiedy dobrami ćmielowskie przeszły w ręce Janusza Ostrogskiego. Przez cały niemal XVII wiek, dziedziczyli jego potomkowie, a później spokrewnieni z nimi Zasławscy.

Kres świetności Ćmielowa położył Potop szwedzki w czasie którego miejscowy zamek był przez jakiś czas rezydencją księcia siedmiogrodzkiego. 12 kwietnia 1657 roku doszło pod Ćmielowem do spotkania armii Jerzego II Rakoczego oraz Karola X Gustawa. Połączone wojska rozpoczęły trzecią fazę "Potopu". Żołnierze nie oszczędzili również miasta i warowni paląc je oraz mordując znajdujące się tam rodziny szlacheckie, które w Ćmielowie schroniły się szukając azylu.

W 1709 roku Ćmielów przeszedł w ręce Aleksandra Dominika Lubomirskiego a w 1753 roku stał się własnością kanclerza wielkiego koronnego hrabiego Jana Małachowskiego. Kolejnym sukcesorem miasta i należących do niego dóbr został Jacek Małachowski, a po jego śmierci majątek dziedziczył syn Jan a następnie jego siostra Franciszka, która w 1828 roku, przekazała Ćmielów swoim dzieciom Kazimierzowi i Annie. Ci zaś w dwa lata później sprzedali miasto Teresie del Campo Scypionowa i jej szwagrowi Wojciechowi Pusłowskiemu. W 1845 roku hrabina stała się wyłączną włąścicielką dóbr, a po jej śmierci w 1848 roku majątek odziedziczyła córka Maria. Następnie Ćmielów otrzymali w spadku jej synowie. W 1896 roku ćmielowskie włości należały do księcia Aleksandra Druckiego – Lubeckiego.

W XVIII wieku Ćmielów stał się ośrodkiem garncarstwa. W 1750 roku król August III Sas wydał miejscowym garncarzom przywilej sprzedaży swoich wyrobów na terenie całego kraju. Uprawnienie to w 1768 roku potwierdził król Stanisław August Poniatowski[4]. Natomiast w 1804[7] lub według innych źródeł 1809 roku hrabia Jacek Małachowski założył tutaj fabrykę fajansu i porcelany[4].

Podczas powstania styczniowego, przywódcą ruchu w tej okolicy, był miejscowy proboszcz ks. Kacper Kotkowski. W Ćmielowie przebywał krótko jeden z przywódców powstania Marian Langiewicz. Po powstaniu, w 1869 roku Ćmielów utracił prawa miejskie[potrzebne źródło].

W 1915 miasteczko zostało połączone linią kolejową z Ostrowcem Świętokrzyskim i Sandomierzem.

W czasie okupacji niemieckiej istniało tutaj getto w którym przetrzymywanych było około 2 tysięcy Żydów[potrzebne źródło].

31 grudnia 1959 do Ćmielowa włączono wsie Przepaść i Skała oraz kolonię Wióry-Przepaść.

W 1962 roku Ćmielów odzyskał prawa miejskie. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. tarnobrzeskiego.

 


Przejdź do strony głównej
Newsletter

Prześlij nam swój adres e-mail, a my powiadomimy Cię o nowych produktach, najlepszych cenach, promocjach i wyprzedażach.  

Oprogramowanie sklepu shopGold.pl